Erytrofobia, czyli lęk przed czerwienieniem się

Skąd bierze się rumieniec

Skóra twarzy ma gęstą sieć drobnych naczyń krwionośnych położonych płytko, tuż pod powierzchnią. Przy pobudzeniu układu współczulnego naczynia te rozszerzają się, przepływ krwi rośnie i skóra czerwienieje. Ta sama reakcja odpowiada za zaczerwienienie po wysiłku, po gorącej kąpieli albo po alkoholu. Różnica polega wyłącznie na kontekście, w którym się pojawia.

W sytuacji oceny przez innych mózg traktuje rumieniec jako sygnał widoczny dla otoczenia, a więc jako dowód na to, że wewnętrzne napięcie wyszło na zewnątrz. Stąd bierze się przekonanie, że wszyscy widzą i wszyscy oceniają.

Błędne koło rumieńca

• Wyzwalacz. Ktoś zwraca się do Ciebie po imieniu na spotkaniu.
• Uwaga na siebie. Zamiast słuchać pytania, sprawdzasz, czy twarz się nagrzewa.
• Wzrost napięcia. Monitorowanie własnego ciała podbija pobudzenie współczulne.
• Rumieniec. Naczynia rozszerzają się mocniej, niż gdyby uwaga została przy rozmowie.
• Potwierdzenie. Widoczny objaw utwierdza w przekonaniu, że sytuacje społeczne są niebezpieczne, i wzmacnia unikanie.

Ten sam mechanizm skierowanej na siebie uwagi opisaliśmy szerzej przy objawach fobii społecznej.

Zachowania zabezpieczające, które utrwalają problem

Wokół rumieńca narasta cała warstwa sposobów na jego ukrycie. Każdy z nich daje chwilową ulgę i każdy blokuje sprawdzenie, co stałoby się bez niego.

• Golfy, szaliki i włosy zaczesane na policzki nawet latem.
• Mocny podkład nakładany wyłącznie po to, żeby zamaskować możliwe zaczerwienienie.
• Wybieranie miejsc pod ścianą, z dala od światła.
• Skracanie wypowiedzi, żeby skrócić czas patrzenia na twarz.
• Wychodzenie z sali na kilka minut, gdy poczujesz falę gorąca.

Co realnie pomaga

Leczy się zaburzenie, w którego przebiegu rumieniec występuje. Terapia poznawczo-behawioralna pracuje nad przeniesieniem uwagi z siebie na otoczenie oraz nad eksperymentami behawioralnymi, w których celowo sprawdza się, jak inni reagują na zaczerwienienie. Efekt bywa zaskakujący, bo obserwatorzy zauważają rumieniec dużo rzadziej, niż zakłada osoba, która się go boi.

Farmakoterapia obniża ogólny poziom lęku, przez co reakcja naczyniowa uruchamia się rzadziej. Stosuje się w tym celu leki z grupy SSRI albo moklobemid, wszystkie w kategorii Rp. Propranolol działa raczej na kołatanie serca i drżenie niż na sam rumieniec, więc nie należy traktować go jako sposobu na wyłączenie objawu.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Gdy strach przed zaczerwienieniem zaczyna wyznaczać plan dnia: unikasz spotkań, rezygnujesz z wypowiedzi, wybierasz pracę bez kontaktu z ludźmi. To sygnał, że rumieniec przestał być objawem, a stał się osią unikania. Psychiatra oceni, czy obraz odpowiada fobii społecznej i czy farmakoterapia ma uzasadnienie.

Najczęstsze pytania o czerwienienie się