Kiedy fobia społeczna wymaga leczenia

Próg nie leży w natężeniu lęku

Pacjenci zwykle mierzą się nawzajem z wyobrażonym wzorcem: skoro ktoś inny ma gorzej, to moje objawy nie zasługują na uwagę lekarza. Jest to porównanie w wymiarze, który niczego nie rozstrzyga, bo intensywność odczuwanego lęku nie przekłada się prosto na stopień ograniczenia życia.

Zdarza się też sytuacja odwrotna: człowiek nie odczuwa silnego lęku, ponieważ od lat skutecznie unika wszystkiego, co mogłoby go wywołać. Koszt został już poniesiony, tylko nie jest odczuwany jako cierpienie, lecz jako lista rzeczy, których się nie robi.

Praktycznym kryterium jest więc utrudnienie, a nie odczucie. Pytanie brzmi nie "jak bardzo mnie to boli", tylko "co przez to omijam i od jak dawna".

Kryterium, które stosują dokumenty rejestracyjne leków

Ten sam próg jest wpisany w dokumentację leków stosowanych w tym rozpoznaniu. Charakterystyka Produktu Leczniczego Elicea, preparatu zawierającego escytalopram, stwierdza, że farmakoterapia w fobii społecznej jest wskazana wyłącznie wtedy, kiedy zaburzenie w istotny sposób utrudnia funkcjonowanie zawodowe i społeczne pacjenta.

Ta sama charakterystyka zaznacza, że fobia społeczna jest ściśle zdefiniowanym rozpoznaniem określonej choroby i nie należy jej mylić z nadmierną nieśmiałością. Wynika z tego jedno praktyczne przełożenie: nie każdy dyskomfort społeczny wymaga leczenia, a decyzja opiera się na wpływie objawów na pracę, naukę i kontakty, nie na ich dotkliwości.

Sytuacje, w których nie ma na co czekać

Są okoliczności, w których odkładanie kontaktu z lekarzem jest niebezpieczne niezależnie od tego, jak długo trwają objawy lękowe.

Psycholog, psychoterapeuta, psychiatra - kto do czego

Psycholog przeprowadza diagnozę psychologiczną i udziela wsparcia, nie wystawia recept. Psychoterapeuta prowadzi systematyczną pracę terapeutyczną, która w fobii społecznej jest podstawowym oddziaływaniem, i również nie wystawia recept. Lekarz psychiatra ocenia stan zdrowia, stawia rozpoznanie lekarskie i decyduje o ewentualnym leczeniu farmakologicznym.

Kolejność nie jest sztywna. Przy objawach o niewielkim nasileniu naturalnym pierwszym krokiem bywa psychoterapia. Przy objawach uniemożliwiających rozpoczęcie takiej pracy, przy współistniejącej depresji albo przy problemie z używkami sensowniej jest zacząć od oceny lekarskiej.

Jedno nie wyklucza drugiego. Charakterystyka escytalopramu określa farmakoterapię jako element kompleksowego postępowania terapeutycznego, a nie jako samodzielne rozwiązanie. Przegląd dostępnych ścieżek zebraliśmy na stronie o leczeniu fobii społecznej.

Na czym opiera się ocena lekarska

Podstawą jest wywiad: od kiedy trwają objawy, jakich sytuacji dotyczą, czego przez nie unikasz, jak wygląda sen, nastrój i apetyt, jakie leki przyjmujesz, czy i ile pijesz alkoholu, czy w rodzinie występowały zaburzenia lękowe lub depresyjne. Do tego dochodzi dokumentacja, jeśli ją posiadasz.

Ocena na odległość jest formą badania przewidzianą wprost przez art. 42 ust. 1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, obok badania osobistego, wraz z analizą dostępnej dokumentacji medycznej. Odrębny tryb dotyczy recepty niezbędnej do kontynuacji leczenia. Zasady, na jakich odbywa się konsultacja psychiatryczna online, opisaliśmy osobno.

Przy substancjach psychotropowych, do których należą benzodiazepiny, obowiązuje dodatkowy warunek: recepta w trybie kontynuacji może być wystawiona, jeżeli od ostatniego zbadania pacjenta upłynęło nie więcej niż 3 miesiące. Przewidziane w przepisach wyłączenie dotyczy lekarza udzielającego świadczeń w ramach umowy o świadczenia z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, więc prywatnej konsultacji psychiatrycznej nie obejmuje. Leki przeciwdepresyjne stosowane w fobii społecznej do tej grupy nie należą.

Czego spodziewać się po pierwszych tygodniach

Jeśli lekarz uzna farmakoterapię za zasadną, warto znać realne ramy czasowe, bo najczęstszą przyczyną przerwania leczenia jest oczekiwanie efektu w kilka dni. Charakterystyka Produktu Leczniczego Elicea podaje, że w fobii społecznej objawy zwykle ustępują po dwóch do czterech tygodni leczenia, a dla uzyskania trwałej odpowiedzi zaleca kontynuowanie leczenia przez dwanaście tygodni.

Ten sam dokument opisuje zjawisko lęku paradoksalnego: u części pacjentów z lękiem panicznym w początkowym okresie leczenia lekami przeciwdepresyjnymi objawy lękowe mogą się nasilić, a reakcja ta zazwyczaj ustępuje w ciągu dwóch tygodni kontynuowanego leczenia. Decyzję o dalszym postępowaniu podejmuje lekarz prowadzący.

W pierwszych tygodniach leczenia lekiem przeciwdepresyjnym oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić. Metaanaliza badań kontrolowanych placebo przywołana w tej charakterystyce wykazała zwiększone ryzyko zachowań samobójczych u osób poniżej 25. roku życia przyjmujących leki przeciwdepresyjne. Jeżeli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, nie czekaj do kolejnej wizyty: zadzwoń pod 116 123 lub 800 70 2222, obie linie działają całodobowo i bezpłatnie, a osoba poniżej 18. roku życia pod 116 111. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia dzwoń pod 112.

Co przygotować przed konsultacją

Przygotuj listę sytuacji, których unikasz, wraz z orientacyjnym czasem, od kiedy to trwa. Wypisz konkretne decyzje, na które lęk wpłynął w ostatnich dwóch latach: odrzucone role, niezłożone podania, zerwane kontakty, odłożone sprawy zdrowotne. To najbardziej użyteczna informacja dla lekarza i najtrudniejsza do odtworzenia z pamięci w trakcie rozmowy.

Zbierz też nazwy wszystkich przyjmowanych leków, także tych bez recepty i suplementów, informacje o chorobach przewlekłych, w szczególności o astmie, chorobach serca i cukrzycy, oraz uczciwą odpowiedź na pytanie o alkohol i inne używki.

Zasady rozliczenia konsultacji, wraz z warunkami zwrotu opłaty, opisaliśmy w zestawieniu warunków. Opłata dotyczy konsultacji lekarskiej, a nie wystawienia dokumentu - decyzję podejmuje lekarz po weryfikacji formularza. Jeśli lekarz odmówi z przyczyn medycznych lub prawnych, zwracamy opłatę w całości. Jeśli poprosi Cię o dokumentację, masz na nią co najmniej 7 dni i przypomnimy Ci o terminie; jeśli konsultacji nie uda się dokończyć, również zwracamy całość.

Najczęstsze pytania